بیوگرافی_شيخ فريد الدين عطار نيشابوري
عطار، پير نيشابور
روزها و هفته ها و ماهها و سالها بگذرد و سير سپهر و گردش مهر، دوراني را سپري سازد تا اين كه دستگاه آفرينش چهره اي تابناك و شاهكاري بزرگ از جهان انسانيت به جهان عرضه نمايد. سخن از كسي است كه زندگي و مرگش مشحون از افسانه است. او تنها دارو فروش، پزشك، شاعر و عارف نبود، بلكه همه اين ها بود، و بالاتر و مهم تر آن كه يك انسان بود. او كبوتر عرشي بود كه به دام تن افتاد، اما خوب از آن جست. پير نيشابور، شيخ فريد الدين عطار نيشابوري شاعر و عارف قرن ششم و آغاز قرن هفتم است. پدر و مادر هر دو اهل زهد و تقوا بودند. پدر فريد الدين به شغل عطاري يعني دارو فروشي مشغول بوده است و از همان آغاز جواني فريد الدين به شغل عطاري مي پردازد. از همين روست كه به عطار مشهور مي شود.
در دوران كودكي و نوجواني خويش نزد استادان طب به تحصيل علم مي پردازد و با قرآن، حديث، فقه، تفسير، نجوم، كلام، طب و ادب آشنا مي شود. تاثير اين آموخته ها در سروده هايش مشهود است. از همان جواني در او انقلابي باطني روي مي دهد و او را به حلقه عارفان مي كشاند.
گفته مي شود روزي عطار در دكان خود مشغول معامله بود. درويشي چند بار براي رضاي خدا از او طلب چيزي كرد. عطار به خواسته ي درويش توجه ننمود. سرانچام درويش نا اميدانه به او گفت: اي خواجه چگونه خواهي مرد؟ عطار بدو گفت: همان گونه كه تو خواهي مرد. درويش گفت: تو هم چون من تواني مرد؟ سپس كاسه چوبي خويش را زير سر گذاشت و گفت: الله. و سپس جان داد. عطار چون اين حالت بديد، حالش دگرگون شد. دكان را بست و به جمع صوفيان پيوست و در محضر شيخ مجد الدين بغدادي شاگردي كرد، و يكي از بزرگترين مردان ادب و عرفان ايران زمين شد. او مردي پر كار و فعال بود كه همزمان با كار، شعر هم مي سرود و كتاب هم مي نوشت.عرفاني كه عطار به آن معتقد بود، هرگز از راه شريعت جدا نبود. او به دنياي اسلام، دنياي نور و صفا، تعلق دارد. خدمات پر دامنه و گسترده عطار به عالم دانش و عرفان با آن همه آثار چشم گير كه از خود به يادگار گذاشته بر كسي پوشيده نيست. مقام عطار در نزد بزرگان گذشته و حال تا بدان حد است كه او را بزرگترين عارف كامل و اشعارش را تازيانه ي سلوك خوانده اند. او تنها مورد ستايش بزرگان و نويسندگان فارسي زبان قرار نگرفته بلكه به گفته دكتر غلامحسين يوسفي، خاور شناساني چون نيكلسون، آربري، ماگريت اسميت، ماسينيون، هلموت ريتر از او در نوشته ها و يادداشت هاي خود به احترام ياد كرده اند.
چند دليل عمده براي محبوبيت و مقبوليت عطار مي توان برشمرد: نخست تنوع و گوناگوني قالب هاي شعري و وجود مفاهيم و موضوعات گوناگون اخلاقي كه به نحوي با زندگي گروههاي مختلف مردم مرتبط مي شود، باعث شده كه توجه عارف و عامي را جلب كند. ديگر ارتباط اشعار عطار با قرآن و مفاهيم اسلامي است كه در جامعه ايران تا عمق رسوخ دارد. نخستين چيزي كه از مطالعه آثار عطار محقق مي گردد وسعت اطلاع او در علوم ديني به خصوص تفسير قرآن و حديث و قصص و روايات مذهبي است.
عطار پايبند موازين ديني است، ديني توام با اخلاص. او خدا را مي شناسد و مي پرستد، اما نه پرستش زاهدانه كه از طمع برخيزد، بلكه پرستش عاشقانه. وي عبادتي را شايسته معشوق مي داند كه از سر صدق باشد.
نفس رفت و جان نماند و دل بسوخت ذره اي نه روي مانــد ونـه ريـا
نكوهش جهان و و توصيه به ترك علايق دنيوي از موضوعات جالب توجه در اشعار عطار است.
اين جهان را ترك كن تا چون گذشتي زين جهان اين جهانت گر نباشد آن جهاني باشدت
از آن جا كه هدف عطار شاعري نيست و زبان و قالب شعر را براي بيان تعاليم و مقاصد عرفاني برگزيده است، لذا لفظ چندان شاعرانه نيست و بيشتر شاعر به معني توجه دارد.
از عطار آثار بسياري بر جاي مانده است كه مهمترين آنها عبارتند از:
تذكره الاوليا : تنها اثر منثور باقي مانده از عطار تذكره الاولياست كه در آن از شرح حال 72 تن از عارفان بزرگ سخن گفته شده و داستان ها و گفته هاي آنان گرد آمده است. هر بخش از اين كتاب مخصوص يكي از مردان حق است.
منطق الطير: سرچشمه ي الهام شيخ فريد الدين عطار نيشابوري عرفان است و از اين سرچشمه مثنوي ها ي عرفاني وي جاري شده است كه از جمله منطق الطير يا مقامات الطيور است. اين منظومه داستان مرغان مشتاق و از جان گذشته است كه با راهنمايي ها و دلجويي هاي هدهد به قصد زيارت "سيمرغ" سرزمين خويش را ترك مي كنند و پس از عبور از هفت مرحله دشوار تنها "سي مرغ" از آن ها به مقصد مي رسند. از اين هفت مرحله به هفت وادي تعبير شده است كه شامل: طلب، عشق، معرفت، توحيد، حيرت، استغنا، و فقر و فنا مي باشد. در اين منظومه با عالي ترين تجربه هاي سلوك آشنا مي شويم.
الهي نامه : اين منظومه در قالب مثنوي سروده شده است. سادگي . دوري از تكلف از ويژگي هاي اين كتاب است.
مصيبت نامه : اين كتاب نيز در قالب مثنوي است و عطار تصورات خود را از انديشه هاي صوفيانه به زيبايي در اين كتاب بيان كرده است.
مختار نامه : مجموعه رباعيات عطار در كتابي به نام مختار نامه جمع آوري شده است كه انديشه هاي خيامي را تداعي مي كند.
ديوان اشعار : شامل غزل و قصيده است و در آن انديشه هاي عرفاني و درد و سوز صوفيانه بسيار است. عرفا براي بيان عقايد و تربيت سالكان خويش از شعر بهره بسيار مي بردند و عطار نيز عشق و عرفان را در غزل به هم آميخت و تركيبي پديد آورد كه مقبول خاص و عام گرديد. وي دومين شاعري است كه مسائل عر فاني را با غزل آميخت و عشق صوفيانه را در قالب غزل بيان كرد. ديوان فقط شامل غزل و قصيده نيست. ترجيعات نيز در اين ديوان ديده مي شود.
درباره عطار چه مي توان گفت و كي مي توان ادعا كرد كه حقش ادا شده است، آن جا كه خداوندگار عشق و نابغه عالم عرفان، مولانا، مقام والاي او را اين گونه وصف مي كند:
هفت شهر عشق را عطار گشت ما هنوز اندر خم يك كوچه ايم
